Haber

Beş soruda Polonya krizi

Füze nereye düştü ve füzeyi kim ateşledi?

Polonya’nın Ukrayna sınırına yaklaşık altı kilometre uzaklıktaki Przewodow köyüne düşen füze, iki kişinin ölümüne neden oldu. Polonya Dışişleri Bakanlığı, füzenin yüksek ihtimalle Rus üretimi olduğunu açıkladı.

Füzenin düştüğü bölgenin fotoğraflarını inceleyen uzmanlar da, füzenin Rus yapımı S-300 füze sistemini andırdığını söylüyor. Sovyet yapımı S-300 sistemleri, bugün Ukrayna’nın Rus taarruzlarına karşı kullandığı hava savunma sistemlerinin başında geliyor.

Füzeyi kimin fırlattığı sorusu ise hala belirsizliğini koruyor. Polonya Cumhurbaşkanı Andrzej Duda, Çarşamba günü öğle saatlerinde yaptığı açıklamada, Polonya’ya kasıtlı bir saldırı düzenlendiğine ilişkin bir kanıt mevcut olmadığını ve füzenin topraklarına isabet etmesinin muhtemelen talihsiz bir kaza olduğunu dile getirdi.

Daha önce yaptığı bir açıklamada ise Duda, “Salı günü boyunca Rusya’nın Ukrayna’ya füze saldırısı düzenlediğini biliyoruz. Ancak şu noktada füzeyi kimin fırlattığına ilişkin kesin bir bilgiye sahip değiliz. İncelemeler sürüyor” açıklamasını yaptı. Kiev’in aktardığı bilgilere nazaran Rusya, Salı günü Ukrayna’ya 100 civarında füze ateşledi.

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Joe Biden ise, konuyla ilgili inceleme yürütüldüğünü ancak rotasına bakılacak olursa füzenin Rusya tarafından atılmış olmasının “muhtemel olmadığını” söyledi. Alman haber ajansı dpa’ya nazaran ise, Biden, G20 doruğu sırasında gerçekleştirilen acil toplantıya katılan başkanlara, Polonya’daki köyü vuran füzenin Ukrayna’dan aPolonya’yı vuran füzede bulgular Ukrayna’yı gösteriyortıldığını söyledi.


Andrzej DudaFotoğraf: Pawel Supernak/PAP/dpa/picture alliance

Polonya ve NATO nasıl reaksiyon verdi?

Olayın akabinde Polonya, silahlı kuvvetlerinin belli kısımlarını alarma geçirdi. Varşova, olayla ilgili bilgi almak üzere Rusya Büyükelçisi’ni çağırdı. Polonya Ulusal Güvenlik Konseyi BBN, önce Salı akşam saatlerinde, daha sonra da Çarşamba öğlen saatlerinde bir araya geldi. Polonya öte yandan, NATO’yu da alarma geçirdi. Bir hükümet sözcüsü, NATO Anlaşması’nın 4’üncü unsurunu hayata geçirmek için kâfi münasebet olup olmadığını tespit etmek üzere, müttefikleri ile birlikte fikir birliğine vardıklarını bildirdi.

Ancak DW Brüksel muhabiri Teri Schultz, Varşova’nın 4’üncü maddeyi görüşmeye ait talebini geri çektiğine ait bir bilgi edindiğini aktardı.

NATO, Çarşamba öğlenden evvel Brüksel’de mevzunun ele alındığı acil bir toplantı düzenliyor.

Rusya Savunma Bakanlığı ise, Rus füzelerinin Polonya topraklarına isabet ettiği savlarını reddetti. Bakanlık, kelam konusu haberlerin “gerilimi tırmandırma amacı taşıyan kasıtlı bir provokasyon” olduğunu savundu. Yapılan açıklamada, “Ukrayna-Polonya sınırında Rus silahlarıyla herhangi bir saldırı düzenlenmemiştir” denildi.

4. ve 5. unsurlar nedir?

Bir askeri ittifak olan NATO’nun kuruluş dokümanı, Kuzey Atlantik Muahedesi. Polonya’ya füze isabet etmesi, söz konusu metinde yer alan 4 ve 5’inci unsurları akıllara getirdi. Her bir NATO üyesi üzere Polonya’nın da, kelam konusu hususları hayata geçirme hakkı bulunuyor.


Jens StoltenbergFotoğraf: Valeria Mongelli/ZUMA Press Wire/dpa/picture alliance

NATO Anlaşması’nın 4’üncü hususu, bir üye ülke diğer bir ülke yahut terör örgütü tarafından kendisini tehdit altında hissettiği durumları kapsıyor. 30 müttefiğin her biri, tehdit altındaki müttefiklerinin talebi üzerine resmi istişarelere başlıyor. İstişareler kapsamında bir tehdidin var olup olmadığı ve bununla nasıl başa çıkılabileceği soruları masaya yatırılıyor. Alınan kararların tümü, oy birliğiyle alınıyor.

Ancak 4’üncü unsur, harekete geçme ve reaksiyon verme istikametinde bir zorunluluğun mevcut olduğu manasına gelmiyor.

İstişare düzeneği geçmişte birkaç defa hayata geçirilmiş bulunuyor. Kelam konusu maddeyi, yaklaşık bir yıl evvel Türkiye, Suriye’deki bir saldırıda Türk askerlerinin öldürülmesinin ardından hayata geçirmişti. Ankara’nın talebi üzerine istişarelerde bulunan NATO, aksiyona geçme kararı almamıştı.

Şubat ayında Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesinin akabinde, NATO’nun doğu kanadını oluşturan ülkelerden olan Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya, 4’üncü maddeyi hayata geçirmişti.

Anlaşmanın 5’inci maddesi ise, NATO’nun kollektif güvenlik anlayışının özünü oluşturuyor. Kelam konusu husus, müttefiklerden biri akına uğradığı takdirde, hücumun tüm ittifaka karşı düzenlenmiş olarak görüleceğini tabir ediyor. 5’inci madde bugüne kadar yalnızca 2001’de ABD’de El Kural tarafından düzenlenen 11 Eylül terör ataklarının akabinde hayata geçirildi. ABD akınlara, Afganistan’a saldırarak karşılık verdi. Bu bağlamda NATO da bir misyon gönderdi.

Polonya bağlamında 5’inci hususun hayata geçirilmesi şimdi gündemde değil. Zira füzenin Polonya toprağına kasıtlı biçimde Rusya tarafından atıldığına ait bir delil mevcut değil.


G20 doruğunda bir ortaya gelen liderlerFotoğraf: Steffen Hebestre/Bundesregierung/dpa/picture alliance

NATO ortakları nasıl reaksiyon verdi?

Füze Polonya topraklarına düştüğü sırada, dünyanın en büyük yedi demokrasisinin önderleri, Bali’deki G20 zirvesi kapsamında akşam yemeği masasında idi. ABD Başkanı Biden, sabah saatlerinde bir kriz toplantısı düzenledi. Toplantının ardından yapılan açıklamada Polonya’ya “tam destek ve yardım” kelamı verilirken, Rusya’nın “barbarca saldırıları” ise kınandı.

Düzenlenen acil toplantıya Biden’ın yanı sıra Almanya Başbakanı Olaf Scholz, Kanada Başbakanı Justin Trudeau, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, Japonya Başbakanı Kişida Fumio, İngiltere Başbakanı Rishi Sunak, İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, Hollanda Başbakanı Mark Rutte, Avrupa Birliği (AB) Komitesi Lideri Ursula von der Leyen ve AB Kurulu Lideri Charles Michel katıldı.

Öte yandan Estonya ve Slovakya’nın da aralarında bulunduğu çeşitli ülkeler, Polonya’ya tam dayanışma ve takviye taahhüdünde bulundu.

Almanya Başbakanı Scholz ise, “Bu korkunç bir olay ve şimdi bunun nasıl gerçekleşebildiğinin titiz bir biçimde ortaya çıkarılması gerekiyor” açıklamasında bulundu.

Türkiye nasıl reaksiyon verdi?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Endonezya’daki zirvenin ardından düzenlediği basın toplantısında, “Rusya’nın yaptığı açıklamaya hürmet duymak durumundayım. Rusya’nın ‘Bizimle bu işin alakası yoktur’ demesi bizim için önemli. Biden’ın füzelerin Rus imali olmadığını açıklaması Rusya ile alakası olmadığını göstermektedir. İnceleme, araştırma şarttır” dedi.

“Temennim odur ki burada ısrarla bir Rus üretimidir diye bunun üzerine gitmek bu işi tahrik eder diye düşünüyorum” diye konuşan Erdoğan, “Biz natürel bir an evvel Rusya ile Ukrayna’yı tıpkı masa etrafında toparlamanın uğraşı içerisindeyiz. Bu uğraşın içerisindeyken burada tahrik metodunu kullanmak yanlışsız olmasa gerek. Barışın yolu diyalogdan geçer” ifadelerini kullandı.

Öte yandan düzenlenen basın toplantısında bir gazeteci, Erdoğan’a, “Oteldeki toplantıya birçok NATO üyesi katıldı. Siz niçin orada yoktunuz? Bu füze olayı ve genel olarak Rusya-Ukrayna savaşı bağlamında bölünme görmeli miyiz?” sorusunu yöneltti. Erdoğan yanıtında, “Konstantin! Altı ülke bir ortaya gelmiş… E başka yirmi ülkeyi niçin sormuyorsun. Demek ki bizi arama imkanları o esnada olmamış olabilir. O çok da kıymetli değil” diye yanıt verdi. Erdoğan, “Bizi kıymetli işlere davet ediyorlar. Kıymetsiz olan işlere de gitmemize gerek yok. Okey?” tabirlerini kullandı.

Türkiye, NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip.

DW / BÜ,ET

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu